Zaburzenia rytmu serca u dzieci to grupa schorzeń kardiologicznych, które mogą budzić uzasadniony niepokój rodziców. Choć serce dziecka jest niezwykle wytrzymałe, jego system elektryczny bywa podatny na różne nieprawidłowości. Spektrum problemów jest szerokie – od całkowicie łagodnych, fizjologicznych stanów, po arytmie wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. W przeciwieństwie do dorosłych, u których dominują choroby niedokrwienne, u dzieci głównym podłożem arytmii są wrodzone wady strukturalne lub genetyczne defekty kanałów jonowych. Zrozumienie, czym jest arytmia u dzieci, jakie są jej objawy i kiedy należy szukać pomocy, jest fundamentalne dla zapewnienia dziecku bezpieczeństwa i zdrowia.

Czym są zaburzenia rytmu serca u dzieci i jak powstają?

Serce bije dzięki precyzyjnemu systemowi elektrycznemu, który generuje i przewodzi impulsy pobudzające mięsień sercowy do skurczu. Prawidłowy rytm, zwany zatokowym, jest regularny i ściśle dostosowany do wieku oraz aktywności dziecka.

Należy pamiętać o fizjologicznej zmienności – tętno rzędu 140 uderzeń na minutę jest normą u noworodka, ale u nastolatka stanowiłoby objaw tachykardii.

Zaburzenia rytmu serca u dzieci występują, gdy ten naturalny mechanizm zostaje zakłócony – impulsy mogą być generowane zbyt szybko, zbyt wolno lub w sposób nieregularny. Problem może leżeć w samym „generatorze” impulsów (węzeł zatokowy) lub na drodze ich przewodzenia.

U dzieci przyczyny mogą być wrodzone, związane z budową serca (np. po operacjach kardiochirurgicznych), lub nabyte w wyniku infekcji, zaburzeń elektrolitowych czy stosowania niektórych leków.

Najczęstsze objawy arytmii serca u dzieci – na co zwrócić uwagę?

Rozpoznanie objawów arytmii bywa trudne, ponieważ małe dzieci nie zawsze potrafią precyzyjnie opisać swoje dolegliwości. Obraz kliniczny zależy w dużej mierze od wieku pacjenta oraz rodzaju i nasilenia zaburzenia. Wiedza o tym, na co zwracać uwagę, pozwala na szybką reakcję.

Objawy u noworodków i niemowląt

W najmłodszej grupie wiekowej zaburzenia rytmu serca mogą manifestować się w bardzo subtelny sposób, często mylony z infekcjami czy problemami gastrycznymi. Opiekunowie powinni być wyczuleni na takie sygnały jak: brak apetytu i problemy z karmieniem (przerywanie ssania, męczenie się), nadmierna senność lub nienaturalna drażliwość, bladość lub zasinienie skóry, a także przyspieszony oddech (tachypnoe).

Specyficznym objawem może być nadmierne pocenie się główki podczas karmienia, co sugeruje wzmożony wysiłek serca. Każdy z tych objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, ponieważ arytmia u noworodka może w krótkim czasie prowadzić do niewydolności serca.

Objawy u starszych dzieci i nastolatków

Starsze dzieci często same zgłaszają niepokojące dolegliwości. Najbardziej charakterystycznym objawem arytmii u starszych dzieci jest uczucie nierównego lub szybkiego bicia serca, potocznie określane jako kołatanie serca. Mogą im towarzyszyć:

• Bóle lub dyskomfort w klatce piersiowej – rzadko o podłożu wieńcowym, częściej wynikające z niedokrwienia podczas szybkiego rytmu.
• Utraty przytomności i stany przedomdleniowe – szczególnie alarmujące, gdy występują w pozycji leżącej.
• Nietolerancja wysiłku fizycznego – szybkie męczenie się w porównaniu do rówieśników.
• Bladość i nadmierna potliwość – objawy wegetatywne towarzyszące napadowi.
• Uczucie lęku i niepokoju – często związane z nagłym przyspieszeniem akcji serca.

Warto zachować szczególną czujność na zaburzenia rytmu serca w okresie dojrzewania, kiedy zmiany hormonalne, stres i używki (np. napoje energetyczne) mogą nasilać lub wyzwalać arytmię.

Istnieją tak zwane „czerwone flagi” (Red Flags), które wymagają natychmiastowej diagnostyki. Bezwzględnym sygnałem alarmowym są omdlenia podczas wysiłku fizycznego lub pod wpływem nagłego hałasu (np. budzika), co może sugerować groźne zespoły genetyczne, takie jak zespół wydłużonego QT (LQTS).

Rodzaje arytmii u dzieci – od łagodnej niemiarowości do poważnych zaburzeń

Zaburzenia rytmu serca u najmłodszych można podzielić na kilka podstawowych kategorii, które różnią się mechanizmem powstawania, objawami i rokowaniem. Nie każda nieregularność w pracy serca jest powodem do paniki.

Niemiarowość zatokowa u dzieci – to najczęstsza i zazwyczaj fizjologiczna forma arytmii, polegająca na przyspieszaniu akcji serca podczas wdechu i zwalnianiu jej na wydechu. W zdecydowanej większości przypadków jest to stan łagodny, świadczący o prawidłowej funkcji układu nerwowego, który nie wymaga leczenia.

Częstoskurcz nadkomorowy u dzieci (SVT) – jest to najpowszechniejsza patologiczna arytmia w tej grupie wiekowej. Charakteryzuje się nagłymi napadami bardzo szybkiej, regularnej akcji serca (często powyżej 180-220 uderzeń na minutę). Może wynikać z obecności dodatkowej drogi przewodzenia (zespół WPW), co niesie ryzyko poważniejszych komplikacji w przyszłości.

Dodatkowe pobudzenia (skurcze) – mogą pochodzić z przedsionków lub komór i są odczuwane jako „przeskakiwanie” lub „szarpnięcie” w klatce piersiowej. Jeśli są pojedyncze i znikają podczas wysiłku, zazwyczaj są niegroźne (łagodne PVC).

Zaburzenia przewodzenia (bloki serca) – polegają na spowolnieniu lub całkowitym zablokowaniu przewodzenia impulsów elektrycznych. Mogą być wrodzone (np. u dzieci matek z toczniem) lub nabyte (po operacjach, w przebiegu boreliozy).

Tachykardia zatokowa a częstoskurcz (SVT) – różnicowanie

Dla rodziców i opiekunów niezwykle trudne może być odróżnienie fizjologicznego przyspieszenia serca (np. w gorączce) od patologicznego częstoskurczu. Poniższa tabela przedstawia kluczowe różnice, które pomagają we wstępnej ocenie sytuacji.

Diagnostyka zaburzeń rytmu serca u dzieci

Prawidłowe rozpoznanie rodzaju arytmii jest niezbędne do wdrożenia właściwego postępowania. Proces diagnostyczny rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu (w tym wywiadu rodzinnego w kierunku nagłych zgonów) i badania fizykalnego.

Podstawowym i najważniejszym badaniem jest elektrokardiogram (EKG), który rejestruje elektryczną aktywność serca i pozwala zidentyfikować większość arytmii, w tym wydłużenie odstępu QT. Ponieważ zaburzenia często mają charakter napadowy, standardowe, krótkie EKG może być niewystarczające. W takich przypadkach stosuje się Holter EKG, czyli zapis pracy serca przez 24-48 godzin lub dłużej.

U dzieci z bardzo rzadkimi objawami (np. omdlenia raz na kilka miesięcy) coraz częściej wykorzystuje się wszczepialne rejestratory pętlowe (ILR), które monitorują serce nieprzerwanie nawet przez 3 lata.

Kolejnym fundamentalnym elementem diagnostyki jest również echokardiografia (ECHO serca). To badanie ultrasonograficzne ocenia budowę i funkcję serca, pozwalając wykryć ewentualne wady wrodzone lub inne choroby strukturalne (np. kardiomiopatie), które mogą być przyczyną arytmii.

W bardziej złożonych przypadkach, zwłaszcza przed planowanym zabiegiem, wykorzystuje się inwazyjne badania elektrofizjologiczne (EPS), które polegają na wprowadzeniu elektrod do serca w celu precyzyjnego zmapowania jego układu elektrycznego.

Leczenie i zarządzanie zaburzeniami rytmu serca u dzieci

Sposób leczenia arytmii zależy od jej rodzaju, nasilenia objawów i wpływu na stan hemodynamiczny dziecka. Wiele łagodnych arytmii, jak wspomniana niemiarowość zatokowa czy pojedyncze pobudzenia dodatkowe, wymaga jedynie obserwacji i okresowych kontroli.

W przypadku napadowego częstoskurczu, opiekunowie mogą zostać przeszkoleni w stosowaniu manewrów wagalnych, które przerywają napad poprzez stymulację nerwu błędnego. U niemowląt stosuje się tzw. odruch nurkowania (przyłożenie zimnego okładu na czoło), a u starszych dzieci próbę Valsalvy (np. dmuchanie w strzykawkę z oporem). Jeśli te metody zawodzą, konieczna jest farmakoterapia. Stosuje się leki antyarytmiczne (np. beta-blokery), jednak należy zachować ostrożność, gdyż niektóre powszechne leki (np. antybiotyki makrolidowe, leki na ADHD) mogą wchodzić w interakcje i nasilać arytmię.

Gdy leczenie farmakologiczne jest nieskuteczne lub dziecko źle je toleruje, rozważa się metody inwazyjne. Ablacja przezskórna jest obecnie złotym standardem w leczeniu wielu częstoskurczów (SVT, WPW). Szczególnie bezpieczną metodą w pediatrii jest krioablacja (wymrażanie), która minimalizuje ryzyko uszkodzenia sąsiednich struktur serca. Zabieg ten często prowadzi do trwałego wyleczenia i umożliwia odstawienie leków.

W najcięższych, zagrażających życiu arytmiach (np. po zatrzymaniu krążenia) konieczne może być wszczepienie kardiowertera-defibrylatora (ICD) lub stymulatora serca.

Rola stylu życia i czynników genetycznych

Styl życia odgrywa niebagatelną rolę w zarządzaniu arytmią. Zdrowa, zbilansowana dieta, unikanie nadwagi i dbanie o nawodnienie mogą znacząco zmniejszyć częstotliwość występowania objawów. Kluczowe jest unikanie stymulantów, takich jak kofeina zawarta w napojach energetycznych.

Nowoczesne podejście do aktywności fizycznej (zgodne z wytycznymi ESC 2020) odchodzi od całkowitych zakazów na rzecz wspólnego podejmowania decyzji (Shared Decision Making). Wiele dzieci po skutecznej ablacji lub z dobrze kontrolowaną arytmią może, a nawet powinno, uprawiać sport rekreacyjny. Należy jednak pamiętać, że w przypadku chorób genetycznych (np. LQT1) specyficzne aktywności, jak pływanie, mogą być przeciwwskazane.

Nowoczesne technologie w monitorowaniu serca dziecka

Współczesna medycyna oferuje coraz bardziej zaawansowane narzędzia diagnostyczne. Miniaturowe holtery pediatryczne pozwalają na długotrwałe monitorowanie nawet u najmniejszych pacjentów.

Nowatorskie algorytmy oparte na sztucznej inteligencji wspierają lekarzy w analizie złożonych zapisów EKG, a aplikacje mobilne pomagają rodzicom śledzić objawy i zarządzać leczeniem. Technologie te podnoszą skuteczność diagnostyki i jakość opieki, co ma szczególne znaczenie w przypadku subtelnych arytmii u najmłodszych pacjentów.

Zaburzenia rytmu serca u dzieci – najczęściej zadawane pytania

Zdrowe odżywianie – Jaki ma wpływ na nasze zdrowie?

Pozwala ono uniknąć wielu chorób cywilizacyjnych, m.in.:

• chorób sercowo – naczyniowych,
• cukrzycy,
• otyłości,
• niektórych nowotworów,
• osteoporozy.

JAK POWINNO WYGLĄDAĆ ZDROWE ODŻYWIANIE?

Z pomocą przychodzi Instytut Żywności i Żywienia, który w oparciu o najnowsze dane naukowe, opracował Piramidę Zdrowego Odżywiania i Aktywności Fizycznej, będącą graficznym, prostym drogowskazem jak się odżywiać aby żyć długo i zdrowo z zachowaniem sprawności intelektualnej i fizycznej do późnych lat. Warto dbać o to co jemy – zdrowe odżywianie jest kluczem do zdrowego i długiego życia.

Zobacz naszą ofertę specjalną

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA

1. Spożywaj posiłki regularnie ( 4 – 5 posiłków co 3 – 4 h ). Zaczynaj dzień od śniadania. Zjedz je jak najszybciej po wyjściu z łóżka. Posiłki jedz co 3 – 4 godziny, najlepiej wtedy, kiedy poczujesz głód.
   Ostatni posiłek zjedz min. 3 godziny przed snem. Przerwa pomiędzy kolacją a śniadaniem powinna trwać 12 godzin.
2. Warzywa i owoce spożywaj jak najczęściej i w jak największej ilości. Warzywa powinny stanowić połowę każdego posiłku. Pamiętaj o właściwych proporcjach: ¾ warzywa i ¼ owoce. Dieta bogata w warzywa i owoce m. in. zmniejsza ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia ( nadciśnienie tętnicze, udary mózgu, zawały serca) oraz nowotwory. Z tych powodów powinny one stanowić podstawę naszej diety.
3. Spożywaj produkty zbożowe zwłaszcza pełnoziarniste. Produkty zbożowe powinny być składnikiem większości posiłków. Z produktów zbożowych należy jak najczęściej wybierać artykuły z tzw. pełnego przemiału. Oprócz pieczywa pełnoziarnistego (razowego, graham), poleca się także ryż pełnoziarnisty brązowy, makaron razowy i kasze (m.in. gryczaną i jęczmienną).
4. Codziennie spożywaj co najmniej 2 duże szklanki mleka. Możesz je zastąpić kefirem lub jogurtem. Mleko i przetwory mleczne posiadają wiele prozdrowotnych walorów, są idealnym źródłem wapnia, białka oraz witamin: B1 , B2 , B6 , B12, kwasu foliowego, witaminy A i magnezu. Równocześnie dostarczają stosunkowo mało kalorii z wyjątkiem serów podpuszczkowych które spożywaj okazjonalnie, w niewielkich ilościach.
5. Ogranicz spożycie mięsa, zwłaszcza czerwonego i przetworzonych produktów mięsnych do 0,5 kg/ tydzień. Pamiętaj, żeby kilka razy w tygodniu zamiast mięsa i wędlin wprowadzić do swojej diety ryby (łosoś, makrela, dorsz, tuńczyk), warzywa strączkowe (fasole, soczewicę, ciecierzycę, groch) oraz jaja.

1. Ogranicz spożycie tłuszczów zwierzęcych. Zastęp je olejami roślinnymi. Zamiast smalcu, margaryn twardych, masła stosuj oliwę z oliwek. Do sałatek olej rzepakowy tłoczony na zimno, olej lniany – ten tylko na surowo! Zarówno olej rzepakowy i oliwa z oliwek mogą służyć do smażenia, jednak staraj się przede wszystkim gotować, gotować na parze, piec w folii, dusić bez użycia tłuszczu. W pożywieniu występują również tzw. izomery trans nienasyconych kwasów tłuszczowych, powstające w procesach przetwarzania żywności. Są one szkodliwe dla naszego zdrowia, podnoszą bowiem poziom tzw. złego cholesterolu, a obniżają – dobrego. Ich źródłem są na przykład margaryny twarde, produkty typu fast food, wyroby cukiernicze (np. wafelki, batony) – dlatego zdecydowanie trzeba unikać ich spożywania!
2. Unikaj spożycia cukru i słodyczy. Zastąp je owocami i orzechami. Cukier i słodycze są bardzo kaloryczne, często zawierają też niekorzystne dla zdrowia tłuszcze, m.in. izomery trans. Większość słodyczy zawiera niewielkie ilości cennych składników odżywczych (witamin i składników mineralnych), dlatego najlepiej unikać ich spożywania. Należy też ograniczyć dodawanie cukru do potraw i napojów i wybierać produkty niskosłodzone, a w idealnym przypadku te bez dodatku cukru.
3. Nie dosalaj potraw i stosuj produkty z niską zawartością soli. Używaj ziół – mają cenne składniki i poprawiają smak. Nadmierne spożycie soli (NaCl) – z uwagi na zawartość sodu – powoduje niekorzystne skutki dla zdrowia. Prowadzi do rozwoju nadciśnienia tętniczego, zawału serca i udaru mózgu. Może także w istotny sposób zwiększać zachorowalność na raka żołądka, osteoporozę oraz sprzyjać rozwojowi otyłości.
4. Pamiętaj o piciu wody – co najmniej 1.5 litra dziennie. Uniwersalnym napojem, za pomocą którego można ugasić pragnienie, jest woda. Woda może pochodzić także z soków, zwłaszcza warzywnych, oraz mleka i napojów mlecznych. Jej źródłem mogą być również herbata i kawa mające znaczenie w prewencji chorób degeneracyjnych (przy spożyciu co najmniej 3 filiżanek dziennie). Należy natomiast wyeliminować z diety, lub znacznie ograniczyć spożycie napojów słodzonych i wód smakowych.
5. Nie spożywaj alkoholu. Alkohol jest przyczyną wielu groźnych chorób, tj. ostrego i przewlekłego zapalenia trzustki, marskości wątroby i wielu nowotworów: przełyku, żołądka, jelita grubego.

PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA

Anatomia Serca, czyli jak jest zbudowane Serce? Najprościej można opisać podział na cztery jamy: dwa przedsionki, lewego przedsionka i prawego przedsionka, oraz dwóch komór, lewej komory i prawej komory.

Prawy przedsionek zbiera krew z całego organizmu oprócz płuc. Uchodzą do niego:

• Żyła główna górna
• Żyła główna dolna
• Zatoka wieńcowa (uchodzą do niej żyły duże i średnie serca)

Lewy przedsionek zbiera krew z płuc, oraz uchodzą do niego:

• Żyła płucna górna lewa
• Żyła płucna górna prawa
• Żyła płucna dolna lewa
• Żyła płucna dolna prawa

Przedsionki oddzielone są od komór zastawkami serca: po stronie lewej zastawka mitralna (dwudzielna zbudowana z dwóch płatków), po stronie prawej zastawką trójdzielną (zbudowaną z 3 płatków).

Z przedsionka prawego krew przepływa do prawej komory, a następnie wprowadzana jest do płuc pniem tętnicy płucnej. Pień tętnicy płucnej dzieli się następnie na dwie tętnice: płucną prawą i lewą. Prawa komora oddzielona jest od pnia tętnicy płucnej zastawką pnia płucnego.

Z płuc krew spływa żyłami płucnymi do lewego przedsionka i mijając zastawkę dwudzielną wpływa do lewej komory. Krew z lewej komory wtłaczana jest do tętnicy głównej – aorty poprzez zastawkę aortalną. Część lewej komory, zastawka aortalna i aorta tworzą drogę wypływu krwi z lewej komory.

Dowiedzieliście się właśnie jak wygląda podstawowa anatomia serca – to bardzo ważne, aby znać budowę jednego z najważniejszych organów naszego ciała. A dlaczego ważna jest anatomia serca? Prawidłowa budowa opisanych powyżej struktur umożliwia dostarczenie krwi zawierającej tlen do każdej części ludzkiego ciała. W zdrowym sercu nie ma połączeń między prawą a lewą komorą, a przepływ krwi w układzie serce – naczynia jest jednokierunkowy.

ANATOMIA SERCA, A BUDOWA WEWNĘTRZNA MIĘŚNIA SERCOWEGO

Patrząc na serce od wewnątrz można wyróżnić trzy warstwy:

• Wsierdzie – jednowarstwowy nabłonek płaski leżący na łącznotkankowej blaszce właściwej wsierdzia. Pod nią znajduje się tkanka podwsierdziowa zawierająca naczynia i nerwy. Nabłonek wyściełający wszystkie struktury wewnątrz serca, przechodzi w śródbłonek naczyń.
• Śródsierdzie składa się z trzech głównych elementów: szkieletu serca znajdującego się na podstawie serca na granicy pomiędzy przedsionkami i komorami, układu przewodzącego serca regulującego rytm pracy serca, oraz prawidłową kolejność skurczów poszczególnych części serca (węzeł zatokowo – przedsionkowy, węzeł przedsionkowo – komorowy, pęczek przedsionkowo – komorowy – pęczek Hisa, rozgałęzienia końcowe – włókna Purkiniego) i mięśnia sercowego – myocardium złożonego z mięśniówki przedsionków i komór.
• Nasierdzie- blaszka trzewna osierdzia surowiczego.

Zobacz naszą ofertę specjalną

ANATOMIA SERCA – UNACZYNIENIE SERCA

Serce zaopatrywane jest w krew przez naczynia wieńcowe. Ich prawidłowe działanie i budowa jest niezbędna do prawidłowej pracy serca. Wyróżniamy dwie główne tętnice wieńcowe (lewa tętnica wieńcowa i prawa tętnica wieńcowa), które odchodzą od aorty wstępującej w tzw. zatokach aorty (Valsalvy).

Tętnice wieńcowe zaopatrują wyłącznie ścianę serca (dodatkowo oddają drobne gałązki do aorty i pnia płucnego). W przypadku, gdy światło jednego z naczyń wieńcowych zostanie zamknięte (np. w wyniku pęknięcia blaszki miażdżycowej), dochodzi do niedokrwienia – zawału mięśnia sercowego w obszarze unaczynionym przez dane naczynie. Początkowo prawa i lewa tętnica wieńcowa biegną razem w obrębie tzw. bruzdy wieńcowej. W dalszym przebiegu lewa tętnica wieńcowa układa się w bruździe międzykomorowej przedniej, a prawa w bruździe międzykomorowej tylnej. Tętnice wieńcowe układają się na powierzchni serca wężowato, dzięki czemu praca serca (skurcz i rozkurcz) nie powoduje wzrostu oporów przepływu. W około 80% przypadków lewa tętnica wieńcowa ma większą średnicę od prawej. Rozkurcz komór jest momentem, kiedy krew może swobodnie przepływać przez tętnice wieńcowe.

Lewa tętnica wieńcowa (arteria coronariasinistra) odchodzi w lewej zatoce aorty w postaci krótkiego pnia (ok. 1 cm), który następnie dzieli się na gałąź międzykomorową przednią – przednią zstępującą (LAD – left anterior decsending) i gałąź okalającą (Cx – circumflexus). Od LAD odchodzą drobniejsze odgałęzienia, takie jak gałąź skośna lewej tętnicy wieńcowej zstępującej (D), tętnice przegrodowe (S). Od pnia gałęzi okalającej (Cx) odchodzą tętnica okalająca przedsionka lewa (LAC) i gałęzie brzeżne.

Lewa tętnica wieńcowa i jej gałęzie unaczyniają lewy przedsionek, lewą komorę serca oraz 2/3 przegrody międzykomorowej.

Prawa tętnica wieńcowa (RCA – right coronary artery, arteria coronariadextra) odchodzi w prawej zatoce aorty. Jedną z pierwszych gałęzi odchodzących od prawej tętnicy wieńcowej jest gałąź węzła zatokowego (SN), która unaczynia węzeł zatokowo-przedsionkowy. Następnie odchodzą od niej gałąź komorowa prawa (RV) i gałąź przedsionkowa prawa (RA). W dalszym odcinku z prawej tętnicy wieńcowej wyodrębniają się tętnica brzeżna i tętnica zstępująca tylna (PD). Prawa tętnica wieńcowa i jej gałęzie unaczyniają prawy przedsionek, prawą komorę i 1/3 cześć przegrody międzykomorowej oddaje także drobne gałązki do węzła zatokowego i tylnej części lewej komory.

ANATOMIA SERCA FIZJOLOGIA I PATOLOGIA KRĄŻENIA WIEŃCOWEGO

Między najdrobniejszymi odgałęzieniami obu tętnic wieńcowych istnieją połączenie. W przebiegu przewlekłej choroby niedokrwiennej serca, w odpowiedzi na postępujące zwężenia jednej z tętnic wieńcowy, następuje stopniowe poszerzanie drobnych połączeń. Wytwarza się tak zwane krążenie oboczne, które w sytuacji całkowitego zamknięcia światła jednego z dużych odgałęzień tętnicy pozwala ograniczyć obszar zawału.

Jeśli jednak do zatkania tętnicy wieńcowej dochodzi nagle, obszar niedokrwienia może być bardzo rozległy. Wytwarzanie krążenie obocznego tłumaczy fakt, iż zawał serce u młodych ludzi jest zwykle znacznie bardziej rozległy niż u osób z długoletnim wywiadem choroby wieńcowej.

Drożność tętnic wieńcowych ocenia się wykonując koronarografię (badanie przeprowadza się w pracowniach radiologii zabiegowej -hemodynamiki i pozwala ono szczegółowo zobrazować anatomię naczyń wieńcowych). Zabieg ten pozwala na ewentualne jednoczasowe udrożnienie tętnicy- wykonując plastykę balonową lub z użyciem stentu. W przypadku znacznego lub całkowitego zamknięcie pewnego odcinka tętnicy wieńcowej można wykonać operację kardiochirurgiczną by-pass.