EKG wysiłkowe – jak wygląda badanie?

EKG wysiłkowe, często nazywane próbą wysiłkową lub badaniem wysiłkowym serca, to fundamentalne badanie diagnostyczne w kardiologii. Jego celem jest ocena pracy serca i układu krążenia w warunkach kontrolowanego, stopniowo rosnącego wysiłku fizycznego. Pozwala to na zdiagnozowanie schorzeń, które mogą nie dawać żadnych objawów w spoczynku, a ujawniają się dopiero pod wpływem obciążenia. Zrozumienie, jak wygląda EKG wysiłkowe, jest istotne dla każdego pacjenta skierowanego na tę procedurę.

Wskazania i przeciwwskazania do próby wysiłkowej

Lekarz kieruje na badanie wysiłkowe serca w konkretnych celach diagnostycznych, prognostycznych lub w ramach oceny skuteczności leczenia. Nie każdy jednak może zostać poddany tej procedurze.

Główne wskazania do wykonania EKG wysiłkowego

Badanie to jest zlecane najczęściej w następujących przypadkach:

• Diagnostyka choroby niedokrwiennej serca – jest to podstawowe wskazanie, zwłaszcza u pacjentów z bólem w klatce piersiowej, który może sugerować dławicę piersiową.
• Ocena rokowania po zawale serca – pozwala określić ryzyko przyszłych incydentów sercowych i zaplanować dalsze postępowanie.
• Ocena zaburzeń rytmu serca – sprawdzenie, czy arytmie pojawiają się lub nasilają w trakcie wysiłku.
• Ocena skuteczności leczenia – weryfikacja, czy zastosowana terapia (np. leki, angioplastyka, by-passy) przynosi oczekiwane rezultaty.
• Kwalifikacja do programów rehabilitacji kardiologicznej – określenie bezpiecznego poziomu wysiłku dla pacjenta.
• Ocena wydolności fizycznej – zarówno u osób z chorobami serca, jak i u sportowców lub osób wykonujących zawody wymagające dużej sprawności.

Przeciwwskazania do badania

Istnieją sytuacje, w których wykonanie próby wysiłkowej jest zbyt ryzykowne. Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• Świeży zawał serca – w ciągu ostatnich 2-5 dni.
• Niestabilna choroba wieńcowa – ból dławicowy w spoczynku lub przy niewielkim wysiłku.
• Niekontrolowane, groźne dla życia arytmie – powodujące objawy hemodynamiczne.
• Ciężkie, objawowe zwężenie zastawki aortalnej – stenoza aortalna.
• Niewydolność serca w ostrej fazie – dekompensacja.
• Zatorowość płucna lub zawał płuca – w ostrej fazie.
• Ostre zapalenie mięśnia sercowego lub osierdzia – w jego aktywnej fazie.
• Tętniak rozwarstwiający aorty – ze względu na wysokie ryzyko pęknięcia.
• Znacznie nasilone, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze – grożące poważnymi powikłaniami.

Przygotowanie do próby wysiłkowej – o czym należy pamiętać?

Prawidłowe przygotowanie do próby wysiłkowej ma zasadniczy wpływ na bezpieczeństwo i wiarygodność wyników badania. Przed testem należy postępować zgodnie z kilkoma prostymi zasadami. Nieprzestrzeganie ich może skutkować zafałszowaniem wyników lub koniecznością przerwania badania.

• Posiłek – na około 2-3 godziny przed badaniem należy zjeść lekki posiłek. Nie należy przystępować do badania na czczo, ale trzeba też unikać obfitych, ciężkostrawnych potraw, które mogłyby obciążyć organizm.
• Używki – co najmniej 12 godzin przed badaniem (a najlepiej 24 godziny) należy unikać picia kawy, mocnej herbaty i napojów energetycznych. Należy również powstrzymać się od picia alkoholu i palenia papierosów.
• Wysiłek fizyczny – w dniu badania oraz w dniu poprzedzającym należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego, aby nie przystępować do testu ze zmęczonym organizmem.
• Leki – kwestię przyjmowania leków, szczególnie tych wpływających na pracę serca (np. beta-blokerów), należy bezwzględnie skonsultować z lekarzem kierującym. To on decyduje, czy leki należy odstawić, czy przyjąć jak zwykle. Nie wolno podejmować tej decyzji samodzielnie.
• Ubranie – strój powinien być wygodny i sportowy – luźne spodnie lub spodenki, koszulka oraz wygodne obuwie sportowe na płaskiej podeszwie.
• Przygotowanie skóry – w przypadku mężczyzn z owłosieniem na klatce piersiowej, zaleca się jej ogolenie. Umożliwi to prawidłowe przyleganie elektrod i uzyskanie czystego, pozbawionego zakłóceń zapisu EKG.

Jak wygląda EKG wysiłkowe – opis badania krok po kroku

Wiele osób zastanawia się, jak wygląda EKG wysiłkowe i czy jest to procedura skomplikowana. Przebieg badania jest wystandaryzowany i można go podzielić na trzy główne etapy, a wszystko odbywa się pod stałym nadzorem personelu medycznego – lekarza i pielęgniarki.

Etap 1 – przygotowanie w gabinecie

Po wejściu do gabinetu personel medyczny przeprowadza krótki wywiad dotyczący samopoczucia, przyjmowanych leków i ewentualnych dolegliwości. Następnie wykonuje się pomiar ciśnienia tętniczego oraz spoczynkowy zapis EKG. Pacjent zostaje rozebrany od pasa w górę, a pielęgniarka przykleja na jego klatce piersiowej elektrody, które będą rejestrować pracę serca. Na ramię zakładany jest mankiet do pomiaru ciśnienia.

Etap 2 – właściwa próba wysiłkowa

Właściwy test odbywa się na bieżni ruchomej lub rowerze stacjonarnym (cykloergometrze). Badanie rozpoczyna się od niewielkiego obciążenia – wolnego marszu lub lekkiego pedałowania. Co 2-3 minuty obciążenie jest stopniowo zwiększane poprzez zwiększenie prędkości i kąta nachylenia bieżni lub oporu na rowerze.

Podczas całego badania wysiłkowego serca personel medyczny na bieżąco monitoruje zapis EKG, ciśnienie tętnicze, tętno oraz ogólne samopoczucie pacjenta. Pacjent jest proszony o informowanie o wszelkich niepokojących objawach, takich jak ból w klatce piersiowej, zawroty głowy, duszność czy nadmierne zmęczenie.

Test jest kontynuowany do momentu osiągnięcia przez pacjenta maksymalnej przewidywanej dla wieku częstości akcji serca, wystąpienia niepokojących objawów, istotnych zmian w zapisie EKG lub na prośbę samego pacjenta.

Etap 3 – faza odpoczynku i regeneracji

Po zakończeniu części wysiłkowej badanie nie kończy się natychmiast. Następuje faza odpoczynku, która trwa zwykle od 6 do 10 minut. W tym czasie pacjent odpoczywa w pozycji siedzącej lub leżącej, a aparatura wciąż rejestruje EKG i ciśnienie. Faza ta jest niezwykle ważna, ponieważ niektóre zmiany niedokrwienne mogą pojawić się dopiero po zakończeniu wysiłku.

Interpretacja wyników badania wysiłkowego serca

Szczegółowy opis badania oraz jego interpretacja są zawsze dokonywane przez lekarza kardiologa. Analizuje on szereg parametrów zarejestrowanych podczas próby.

Najważniejsze z nich to zmiany w odcinku ST elektrokardiogramu. Obniżenie tego odcinka o określoną wartość może świadczyć o niedokrwieniu mięśnia sercowego. Inne oceniane parametry to reakcja ciśnienia tętniczego i tętna na wysiłek, występowanie zaburzeń rytmu serca oraz ogólna wydolność fizyczna pacjenta.

Wynik badania może być:

• Ujemny – oznacza, że badanie nie wykazało cech niedokrwienia mięśnia sercowego; jest to wynik prawidłowy.
• Dodatni – oznacza, że zaobserwowano zmiany (najczęściej w odcinku ST) wskazujące z dużym prawdopodobieństwem na chorobę wieńcową. Wynik taki jest podstawą do dalszej diagnostyki, np. koronarografii.
• Niediagnostyczny (nierozstrzygający) – gdy pacjent nie osiągnął wymaganego progu tętna (tzw. submaksymalnej częstości rytmu serca) lub zmiany w EKG są niejednoznaczne.

Bezpieczeństwo i możliwe powikłania

EKG wysiłkowe jest badaniem bezpiecznym, pod warunkiem że jest przeprowadzane w odpowiednich warunkach i po wykluczeniu przeciwwskazań. Ryzyko poważnych powikłań, takich jak zawał serca czy nagłe zatrzymanie krążenia, jest bardzo niskie i szacowane na około 1 na 10 000 badań.

Gabinet, w którym wykonuje się próby wysiłkowe, musi być wyposażony w pełny zestaw do reanimacji, w tym defibrylator. Stały nadzór lekarza i pielęgniarki pozwala na natychmiastową reakcję w razie wystąpienia jakichkolwiek nieprawidłowości.

EKG wysiłkowe a inne badania kardiologiczne

W diagnostyce chorób serca EKG wysiłkowe jest jednym z wielu dostępnych narzędzi. Poniższa tabela przedstawia różnice w zastosowaniu najpopularniejszych metod diagnostycznych.

EKG wysiłkowe – najczęściej zadawane pytania